Alpy Julijskie w zachodniej Słowenii to jeden z tych rejonów, gdzie góry wciąż potrafią zaskoczyć. Okolice Bovca, Kobaridu i Tolminu oferują coś innego niż pocztówkowy Bled - tu dominuje Dolina Soczy z intensywnie turkusową wodą rzeki i wodospad Boka, największy w Słowenii, opadający z impetem ze skalnej półki ponad doliną. Wyżej, na graniach takich jak Muzec (1612 m), krajobraz robi się dzikszy: kozice skaczące po stromych zboczach, jakby grawitacja ich nie dotyczyła, a gdzieniegdzie bacówka z pasterzem nawołującym swoje kozy wysoko ponad drzewami. To rodzaj górskiego doświadczenia, które trudno zaplanować i równie trudno zapomnieć.

Alpy Julijskie

Beskid Śląski to pasmo najbliżej zurbanizowanej części Śląska, a mimo to potrafiące zaskoczyć. Skrzyczne (1257 m) jako najwyższy szczyt przyciąga tłumy - krzesełkiem można wjechać wysoko i ominąć większość podejścia, ale szczyt ma swój charakter nawet przy sporej liczbie turystów. Klimczok to zupełnie inne doświadczenie - przy dobrej pogodzie z grani rozciąga się widok na Tatry, a wschód słońca stąd należy do tych, które zostają w pamięci na długo. Na Szyndzielnię prowadzi gondola dowożąca niemal pod samo schronisko, co czyni ją jednym z najbardziej dostępnych punktów widokowych w całych Beskidach. Błatnia z kolei to kierunek dla tych, którzy wolą spokój - sieć ścieżek, niektórych mniej obleganych nawet w sezonie, przystępnych dla każdego. Przy Przełęczy Salmopolskiej warto odbić na Malinowską Skałę - krótki szlak, a widok na dolinę wynagradza każdą minutę.

Beskid Śląski

Góry Bystrzyckie to pasmo w Sudetach Środkowych, które wyróżnia się przede wszystkim ciszą. Nie ma tu panoram co pięćset metrów ani tłumu na każdej ławce. Zamiast tego są długie, spokojne grzbiety porośnięte lasem, torfowiska jak to pod Zieleńcem, i trasy gdzie przez kilka godzin można nie spotkać żywej duszy. Najwyższym szczytem dostępnym szlakiem jest Jagodna (977 m) z wieżą widokową, ale to nie ona zostaje w pamięci najmocniej - zostaje atmosfera tych gór, która działa inaczej niż gdziekolwiek indziej w Sudetach.

Góry Bystrzyckie

Góry Orlickie to pasmo Sudetów Środkowych leżące na pograniczu polsko-czeskim, z czego zdecydowana większość leży po stronie czeskiej. Polski fragment jest niewielki, ale to właśnie tutaj wyrasta Orlica (1084 m) - najwyższy szczyt polskiej części pasma, z wieżą widokową i obeliskiem upamiętniającym między innymi wizytę Fryderyka Chopina w 1826 roku. Góry Orlickie nie zachwycają dramatycznym krajobrazem, ale oferują spokojne, zalesione szlaki.

Góry Orlickie

Mała Fatra to słowackie pasmo górskie z najwyższym szczytem Wielki Krywań (1709 m), znane przede wszystkim z wyjątkowej grani i dwóch bardzo różnych twarzy. Wielki i Mały Rozsutec - rozpoznawalne strzelistymi sylwetkami nawet z dalekiej panoramy Beskidu Żywieckiego - przyciągają tych, którzy szukają widoków i ekspozycji. Z kolei Janosikove Diery oferują zupełnie inne doświadczenie: wąwozy, drabinki i łańcuchy osadzone w skale, przypominające klimatem Słowacki Raj, tyle że w kameralniejszej skali. Pasmo jest łatwo dostępne z południa Polski, co czyni je jednym z częściej odwiedzanych słowackich parków narodowych.

Mała Fatra

Niżne Tatry rozciągają się przez środkową Słowację tworząc najdłuższe pasmo w kraju. Najwyższy szczyt, Ďumbier (2043 m), wznosi się w zachodniej części pasma w pobliżu Chopka i Demänovskiej Doliny z jej słynnymi jaskiniami. Grań główna, którą można przejść w całości szlakiem Cesta hrdinov SNP, oferuje widoki zarówno na Tatry jak i na słowackie niziny - a spokojniejszy wschód pasma wokół Kráľova hola jest znacznie mniej zatłoczony niż okolice Chopka, choć równie efektowny.

Niżne Tatry

Pieniny to jedno z najbardziej urokliwych pasm w polskich i słowackich Karpatach, rozciągające się wzdłuż granicy obu krajów nad przełomem Dunajca. Najwyższy szczyt całego pasma, Wysoka (1050 m), leży dokładnie na granicy polsko-słowackiej w Małych Pieninach, choć bardziej rozpoznawalne widokowo są Trzy Korony i Sokolica - ta ostatnia z tarasem nad pionową ścianą opadającą wprost do Dunajca. Wąwóz Homole to osobna atrakcja: głęboko wcięty jar z charakterem zupełnie innym niż otwarte granie. Na szlakach nie brakuje też żywej natury - pasące się owce i krowy są tu stałym elementem krajobrazu, który nadaje całości pasterski klimat trudny do znalezienia gdzie indziej.

Pieniny

Słowacki Raj to wyjątkowy park narodowy w środkowej Słowacji, gdzie turystyka oznacza coś zupełnie innego niż w typowych górach. Zamiast otwartych grani chodzi się tu przez głębokie wąwozy wykute przez górskie potoki - po drabinkach, łańcuchach i kładkach przytwierdzonych bezpośrednio do skały. Szlaki często są jednokierunkowe, co nadaje całości charakter przygody, a nie spaceru. Wisienką na torcie jest Tomášovský výhľad - taras widokowy na krawędzi pionowej ściany skalnej opadającej około 150 metrów w dolinę Hornadu, z widokiem, którego nie znajdziesz nigdzie indziej w okolicy.

Słowacki Raj

Są miejsca, które po prostu zostają z tobą. Przełom Hornadu to jedno z nich. Kładki wbite wprost w skalną ścianę, rzeka kilkanaście metrów w dole, a ty idziesz po metalowej konstrukcji i czujesz, że to nie jest zwykły spacer. To jest właśnie Słowacki Raj - i rozumiesz dlaczego tak go nazwali.

Trasa startuje z Hrabušic, z autocampingu Podlesok, i ma 20 km z przewyższeniem prawie 1000 metrów. Plan na dzień to minimum 6 godzin marszu, więc lepiej nie zaczynać po południu. Sam Przełom Hornadu to jeden z tych odcinków, gdzie idzie się wolno - nie dlatego, że jest szczególnie wyczerpujący, ale dlatego, że człowiek co chwilę staje i patrzy. Najpierw w dół, na wodę. Potem w górę, na skały. Potem znowu w dół, bo nie może uwierzyć, że tak to wygląda naprawdę.

A finisz? Tomášovský výhľad, 150-metrowa skalna ściana. To nie jest punkt widokowy w stylu "ławka i tablica informacyjna". To jest moment, w którym dociera do ciebie, po co tu przyszedłeś. Nogi już swoje czują, ale stoisz i nie masz ochoty ruszać się dalej.

Powiem szczerze - trasa technicznie wymagająca, ale nie jest to coś, co zamknie drogę osobom bez twardego górskiego przygotowania. Kondycja pomaga, brak kondycji nie dyskwalifikuje. Starsze dzieci dają radę, widziałem na szlaku różne pokolenia. Opcja jest też krótsza, jeśli ktoś chce przyciąć dystans. Jedno co muszę uprzedzić - to popularne miejsce i musicie nastawić się na ludzi. Sporo ludzi. Wyjście wcześnie rano robi różnicę.

Na szlaku można co nieco kupić, ale nie liczcie na to za bardzo. Zabrać jedzenie i wodę to podstawa - te 6 godzin z okładem mija inaczej, kiedy masz w plecaku coś konkretnego na ząb.

Hrabušice - Przełom Hornadu - Tomášovský výhľad

Trasa z Hrabušic przez Przełom Hornadu na Tomášovský výhľad.

Powiedziano mi, że tego szlaku nie da się przejść suchą stopą. Miałem to za lekką przesadę. Okazało się, że to po prostu prawda.

Sucha Bela to jeden z tych szlaków, po których rozumiesz, czemu ludzie wracają w to samo miejsce rok po roku. Nie ma tu wielkich panoram rozciągających się po horyzont, nie ma widokowych szczytów, na których robisz zdjęcie i znaczysz punkt na mapie. Jest za to coś innego - wąwozy, wodospady, metalowe drabinki wbite w skałę, drewniane kładki nad rwącą wodą i to ciągłe, lekko szalone poczucie, że zaraz zmokniesz. I zmokniesz. 15 kilometrów, 565 metrów przewyższenia, jakieś 4,5 godziny marszu - dane brzmią spokojnie, ale teren jest tym, co zostaje w głowie, nie liczby.

Startuje się z Hrabušic, z autocampingu Podlesok, i to już jest osobna historia. Kemping leży w miejscu, z którego masz dostęp do kilku szlaków naraz, a z niektórych jego zakątków widać Tatry. Zatrzymałem się tam nieraz i za każdym razem miałem poczucie, że dwa dni to za mało. Zielony szlak Suchej Beli biegnie wzdłuż rzeki przez większość trasy, rzeka jest wszędzie - przechodzisz przez nią, idziesz jej korytem, słyszysz ją cały czas. Woda, drabinki, łańcuchy, kolejny wodospad za zakrętem. Dzieci to uwielbiają, dorośli zresztą też.

Na trasie docierasz do Klastoriska - polany z ruinami dawnego klasztoru kartuzów. Jest tu też coś, przy czym trudno przejść obojętnie. Obok ruin kaplicy stoi niewielki pomnik. Upamiętnia katastrofę ratowniczego helikoptera z 2015 roku w kanionie Hornadu - zginęli dwaj piloci i dwaj ratownicy górscy. Byłem tamtego dnia na kempingu. Pamiętam poruszenie, pamiętam miny kolegów po fachu. To był bardzo ciężki dzień. Ten pomnik nie jest tylko tablicą - dla tych, co wiedzą, ma inny ciężar.

Szlak polecam każdemu, kto chce czegoś więcej niż widokowego spaceru. Jest dostępny dla dzieci, chociaż moim zdaniem nieco starszych. Co prawda szlak nie wymaga kondycji himalaisty, za to wymaga tylko gotowości na całkiem inne górskie doświadczenie oraz to, że wrócisz mokry - i że za jakiś czas będziesz chciał tu wrócić raz jeszcze.

Hrabušice - Suchá Belá - Klastorisko

Pętla z Hrabušic przez wąwozy Słowackiego Raju.