Alpy Julijskie w zachodniej Słowenii to jeden z tych rejonów, gdzie góry wciąż potrafią zaskoczyć. Okolice Bovca, Kobaridu i Tolminu oferują coś innego niż pocztówkowy Bled - tu dominuje Dolina Soczy z intensywnie turkusową wodą rzeki i wodospad Boka, największy w Słowenii, opadający z impetem ze skalnej półki ponad doliną. Wyżej, na graniach takich jak Muzec (1612 m), krajobraz robi się dzikszy: kozice skaczące po stromych zboczach, jakby grawitacja ich nie dotyczyła, a gdzieniegdzie bacówka z pasterzem nawołującym swoje kozy wysoko ponad drzewami. To rodzaj górskiego doświadczenia, które trudno zaplanować i równie trudno zapomnieć.

Alpy Julijskie

Beskid Śląski to pasmo najbliżej zurbanizowanej części Śląska, a mimo to potrafiące zaskoczyć. Skrzyczne (1257 m) jako najwyższy szczyt przyciąga tłumy - krzesełkiem można wjechać wysoko i ominąć większość podejścia, ale szczyt ma swój charakter nawet przy sporej liczbie turystów. Klimczok to zupełnie inne doświadczenie - przy dobrej pogodzie z grani rozciąga się widok na Tatry, a wschód słońca stąd należy do tych, które zostają w pamięci na długo. Na Szyndzielnię prowadzi gondola dowożąca niemal pod samo schronisko, co czyni ją jednym z najbardziej dostępnych punktów widokowych w całych Beskidach. Błatnia z kolei to kierunek dla tych, którzy wolą spokój - sieć ścieżek, niektórych mniej obleganych nawet w sezonie, przystępnych dla każdego. Przy Przełęczy Salmopolskiej warto odbić na Malinowską Skałę - krótki szlak, a widok na dolinę wynagradza każdą minutę.

Beskid Śląski

Góry Bystrzyckie to pasmo w Sudetach Środkowych, które wyróżnia się przede wszystkim ciszą. Nie ma tu panoram co pięćset metrów ani tłumu na każdej ławce. Zamiast tego są długie, spokojne grzbiety porośnięte lasem, torfowiska jak to pod Zieleńcem, i trasy gdzie przez kilka godzin można nie spotkać żywej duszy. Najwyższym szczytem dostępnym szlakiem jest Jagodna (977 m) z wieżą widokową, ale to nie ona zostaje w pamięci najmocniej - zostaje atmosfera tych gór, która działa inaczej niż gdziekolwiek indziej w Sudetach.

Góry Bystrzyckie

Góry Orlickie to pasmo Sudetów Środkowych leżące na pograniczu polsko-czeskim, z czego zdecydowana większość leży po stronie czeskiej. Polski fragment jest niewielki, ale to właśnie tutaj wyrasta Orlica (1084 m) - najwyższy szczyt polskiej części pasma, z wieżą widokową i obeliskiem upamiętniającym między innymi wizytę Fryderyka Chopina w 1826 roku. Góry Orlickie nie zachwycają dramatycznym krajobrazem, ale oferują spokojne, zalesione szlaki.

Góry Orlickie

Mała Fatra to słowackie pasmo górskie z najwyższym szczytem Wielki Krywań (1709 m), znane przede wszystkim z wyjątkowej grani i dwóch bardzo różnych twarzy. Wielki i Mały Rozsutec - rozpoznawalne strzelistymi sylwetkami nawet z dalekiej panoramy Beskidu Żywieckiego - przyciągają tych, którzy szukają widoków i ekspozycji. Z kolei Janosikove Diery oferują zupełnie inne doświadczenie: wąwozy, drabinki i łańcuchy osadzone w skale, przypominające klimatem Słowacki Raj, tyle że w kameralniejszej skali. Pasmo jest łatwo dostępne z południa Polski, co czyni je jednym z częściej odwiedzanych słowackich parków narodowych.

Mała Fatra

Niżne Tatry rozciągają się przez środkową Słowację tworząc najdłuższe pasmo w kraju. Najwyższy szczyt, Ďumbier (2043 m), wznosi się w zachodniej części pasma w pobliżu Chopka i Demänovskiej Doliny z jej słynnymi jaskiniami. Grań główna, którą można przejść w całości szlakiem Cesta hrdinov SNP, oferuje widoki zarówno na Tatry jak i na słowackie niziny - a spokojniejszy wschód pasma wokół Kráľova hola jest znacznie mniej zatłoczony niż okolice Chopka, choć równie efektowny.

Niżne Tatry

Pieniny to jedno z najbardziej urokliwych pasm w polskich i słowackich Karpatach, rozciągające się wzdłuż granicy obu krajów nad przełomem Dunajca. Najwyższy szczyt całego pasma, Wysoka (1050 m), leży dokładnie na granicy polsko-słowackiej w Małych Pieninach, choć bardziej rozpoznawalne widokowo są Trzy Korony i Sokolica - ta ostatnia z tarasem nad pionową ścianą opadającą wprost do Dunajca. Wąwóz Homole to osobna atrakcja: głęboko wcięty jar z charakterem zupełnie innym niż otwarte granie. Na szlakach nie brakuje też żywej natury - pasące się owce i krowy są tu stałym elementem krajobrazu, który nadaje całości pasterski klimat trudny do znalezienia gdzie indziej.

Pieniny

Słowacki Raj to wyjątkowy park narodowy w środkowej Słowacji, gdzie turystyka oznacza coś zupełnie innego niż w typowych górach. Zamiast otwartych grani chodzi się tu przez głębokie wąwozy wykute przez górskie potoki - po drabinkach, łańcuchach i kładkach przytwierdzonych bezpośrednio do skały. Szlaki często są jednokierunkowe, co nadaje całości charakter przygody, a nie spaceru. Wisienką na torcie jest Tomášovský výhľad - taras widokowy na krawędzi pionowej ściany skalnej opadającej około 150 metrów w dolinę Hornadu, z widokiem, którego nie znajdziesz nigdzie indziej w okolicy.

Słowacki Raj

Drugi dzień i nogi już pamiętają wczoraj. Pamiętają Dumbier, pamiętają każde z tych podejść z Demänovskiej Doliny. A tu czeka jeszcze 22 kilometry i 8 godzin marszu. Przewyższenie na papierze wygląda spokojnie - tylko 486 metrów. Ale to jest dzień zejść. A zejścia potrafią dobić tak samo skutecznie jak podejścia, po prostu w innych mięśniach.

Od Chaty Štefánika do Chopoka - to jest ten odcinek, gdzie grani nie przejdziecie w ciszy. Wyciąg gondolowy robi swoje i na Chopoku jest ruch jak na deptaku w sezonie. Ludzie w różnym stanie gotowości górskiej - jedni z plecakami po 20 litrów, inni w trampkach z kawą na wynos. Nie macie wyjścia - "ahoj", "čau", "dobrý deň" leci co kilka minut. To nie jest złe, po prostu inne niż poprzedni dzień, kiedy szlak był wasz. Zejście z Chopoka w kierunku Demänovskiej Doliny stopniowo was od tej turystycznej masy oddziela. Ludzi robi się mniej, ścieżka wraca do swojego właściwego charakteru.

I tu zaczyna się ta nostalgia, zanim jeszcze dotrzecie na dół. Gdzieś na tym zejściu uświadamiacie sobie, że to już koniec. Że za kilka godzin dolina, samochód, powrót do normalności. Te Niżne Tatry wciągają w specyficzny sposób - nie krzyczą jak Wysokie, nie atakują dramatycznymi ścianami, ale mają w sobie coś co sprawia, że dwa dni to zdecydowanie za mało. Na tym szlaku cały czas myślicie "wróciłbym tu na tydzień". I to uczucie zostaje.

Łącznie z dnia pierwszego - to jest trasa, która daje pełny obraz tej części grani. 22 kilometry drugiego dnia zamykają pętlę z Demänovskiej Doliny z powrotem do Demänovskiej Doliny. Logistycznie elegancko, krajobrazowo bogato, kondycyjnie uczciwie wymagająco.

Chata M. R. Štefánika - Chopok - Demänovska Dolina

Trasa z Chaty M. R. Štefánika przez Chopok (2024 m) do Demänovskiej Doliny.

Dziesięć lat. Tyle minęło od kiedy ostatni raz stałem przy tym schronisku i patrzyłem na góry dookoła. Wtedy trafiłem tu przypadkiem, bez planu, z paczką znajomych. Tym razem wróciłem z pełną świadomością i z 23 kilometrami w nogach, prawie 1900 metrami przewyższenia i ponad dziesięcioma godzinami marszu za sobą. Niektóre miejsca po prostu na ciebie czekają.

Startujemy z kempingu ATC Bystrina w Demänovskiej Dolinie. Zostawiliśmy większość rzeczy w autach, wzięliśmy tylko to co niezbędne - czyli śpiwory i cokolwiek przetrwa z jedzenia przez dwie doby. Namiotów nie było sensu pakować, bo w Niżnych Tatrach dziki biwak jest po prostu zakazany. Ale nie trzeba się tym martwić jeśli zarezerwuje się miejsce w schronisku odpowiednio wcześnie. My zrobiliśmy to z wyprzedzeniem i polecamy to samo.

Przez pierwsze osiem godzin ten szlak był właściwie nasz. Mam taki zwyczaj że liczę mijanych ludzi gdy mija się ich mało - bo to też jest informacja o jakości miejsca. Jedenaście osób. Tyle spotkaliśmy zanim dotarliśmy do skrzyżowania z główną granią Niżnych Tatr, już bezpośrednio przed podejściem na Dumbier. Powyżej 1700 metrów słyszysz tylko wiatr. I ciszę, która nie jest pustką, ale czymś pełnym. Gdzieś daleko zakrakał kruk i echo rozeszło się po całej przestrzeni. Takich momentów nie da się zaplanować.

Trasa otwarta jest sezonowo - znaczna jej część udostępniana jest tylko w sezonie wakacyjnym ze względu na ochronę przyrody. Jeśli pojawisz się poza tym oknem, możesz skorzystać z alternatywnego wariantu, nieco dłuższego, ale równie wartego nóg. Warto sprawdzić aktualne informacje przed wyjazdem.

Demänovska Dolina - Dumbier - Chata M. R. Štefánika

Wyprawa z kampingu ATC Bystrina z okolic Demänovskiej Doliny w Niżnych Tatrach.