Rok czekania i 28,5 km w nogach - tyle kosztowała mnie ta trasa. Janosikowe Diery to efektowny wstęp z kładkami i łańcuchami, ale prawdziwa historia zaczyna się dopiero w Medzirozsutce, skąd widać oba szczyty jednocześnie i gdzie człowiek zadaje sobie pytanie czy naprawdę chce to zrobić. Finałowa grań do Chaty pod Chlebom to odpowiedź na wszystkie wątpliwości - taka że chce się tu wracać.

Drugi dzień w nogach, kawa z schroniska Chata pod Chlebem jeszcze ciepła w żołądku, a grań Małej Fatry znów ciągnie do przodu. Wielki Krywań robi wrażenie z daleka - najwyższy szczyt tej grupy górskiej, majestatyczny, poważny - ale kiedy stoisz już na szczycie, uderza cię kontrast: gondola 30 minut w dół, parking, tłumy. Za to Mały Krywań to już tylko ci wytrwali, i właśnie tam czujesz, że zaraz skończy się magia, bo zejście z grani to zawsze ten moment kiedy rzeczywistość zaczyna wracać.

Wielki Rozsutec, Mały Rozsutec, Stoh, Chleb - to szczyty, które pokochasz. Poprzez Janosikowe Diery aż do ikony Małej Fatry - Wielkiego Rozsutca

Mała Fatra - Grań którą pokochasz

Alpy Julijskie w zachodniej Słowenii to jeden z tych rejonów, gdzie góry wciąż potrafią zaskoczyć. Okolice Bovca, Kobaridu i Tolminu oferują coś innego niż pocztówkowy Bled - tu dominuje Dolina Soczy z intensywnie turkusową wodą rzeki i wodospad Boka, największy w Słowenii, opadający z impetem ze skalnej półki ponad doliną. Wyżej, na graniach takich jak Muzec (1612 m), krajobraz robi się dzikszy: kozice skaczące po stromych zboczach, jakby grawitacja ich nie dotyczyła, a gdzieniegdzie bacówka z pasterzem nawołującym swoje kozy wysoko ponad drzewami. To rodzaj górskiego doświadczenia, które trudno zaplanować i równie trudno zapomnieć.

Alpy Julijskie

Beskid Śląski to pasmo najbliżej zurbanizowanej części Śląska, a mimo to potrafiące zaskoczyć. Skrzyczne (1257 m) jako najwyższy szczyt przyciąga tłumy - krzesełkiem można wjechać wysoko i ominąć większość podejścia, ale szczyt ma swój charakter nawet przy sporej liczbie turystów. Klimczok to zupełnie inne doświadczenie - przy dobrej pogodzie z grani rozciąga się widok na Tatry, a wschód słońca stąd należy do tych, które zostają w pamięci na długo. Na Szyndzielnię prowadzi gondola dowożąca niemal pod samo schronisko, co czyni ją jednym z najbardziej dostępnych punktów widokowych w całych Beskidach. Błatnia z kolei to kierunek dla tych, którzy wolą spokój - sieć ścieżek, niektórych mniej obleganych nawet w sezonie, przystępnych dla każdego. Przy Przełęczy Salmopolskiej warto odbić na Malinowską Skałę - krótki szlak, a widok na dolinę wynagradza każdą minutę.

Beskid Śląski

Góry Bystrzyckie to pasmo w Sudetach Środkowych, które wyróżnia się przede wszystkim ciszą. Nie ma tu panoram co pięćset metrów ani tłumu na każdej ławce. Zamiast tego są długie, spokojne grzbiety porośnięte lasem, torfowiska jak to pod Zieleńcem, i trasy gdzie przez kilka godzin można nie spotkać żywej duszy. Najwyższym szczytem dostępnym szlakiem jest Jagodna (977 m) z wieżą widokową, ale to nie ona zostaje w pamięci najmocniej - zostaje atmosfera tych gór, która działa inaczej niż gdziekolwiek indziej w Sudetach.

Góry Bystrzyckie

Góry Orlickie to pasmo Sudetów Środkowych leżące na pograniczu polsko-czeskim, z czego zdecydowana większość leży po stronie czeskiej. Polski fragment jest niewielki, ale to właśnie tutaj wyrasta Orlica (1084 m) - najwyższy szczyt polskiej części pasma, z wieżą widokową i obeliskiem upamiętniającym między innymi wizytę Fryderyka Chopina w 1826 roku. Góry Orlickie nie zachwycają dramatycznym krajobrazem, ale oferują spokojne, zalesione szlaki.

Góry Orlickie

Mała Fatra to słowackie pasmo górskie z najwyższym szczytem Wielki Krywań (1709 m), znane przede wszystkim z wyjątkowej grani i dwóch bardzo różnych twarzy. Wielki i Mały Rozsutec - rozpoznawalne strzelistymi sylwetkami nawet z dalekiej panoramy Beskidu Żywieckiego - przyciągają tych, którzy szukają widoków i ekspozycji. Z kolei Janosikove Diery oferują zupełnie inne doświadczenie: wąwozy, drabinki i łańcuchy osadzone w skale, przypominające klimatem Słowacki Raj, tyle że w kameralniejszej skali. Pasmo jest łatwo dostępne z południa Polski, co czyni je jednym z częściej odwiedzanych słowackich parków narodowych.

Mała Fatra

Niżne Tatry rozciągają się przez środkową Słowację tworząc najdłuższe pasmo w kraju. Najwyższy szczyt, Ďumbier (2043 m), wznosi się w zachodniej części pasma w pobliżu Chopka i Demänovskiej Doliny z jej słynnymi jaskiniami. Grań główna, którą można przejść w całości szlakiem Cesta hrdinov SNP, oferuje widoki zarówno na Tatry jak i na słowackie niziny - a spokojniejszy wschód pasma wokół Kráľova hola jest znacznie mniej zatłoczony niż okolice Chopka, choć równie efektowny.

Niżne Tatry

Pieniny to jedno z najbardziej urokliwych pasm w polskich i słowackich Karpatach, rozciągające się wzdłuż granicy obu krajów nad przełomem Dunajca. Najwyższy szczyt całego pasma, Wysoka (1050 m), leży dokładnie na granicy polsko-słowackiej w Małych Pieninach, choć bardziej rozpoznawalne widokowo są Trzy Korony i Sokolica - ta ostatnia z tarasem nad pionową ścianą opadającą wprost do Dunajca. Wąwóz Homole to osobna atrakcja: głęboko wcięty jar z charakterem zupełnie innym niż otwarte granie. Na szlakach nie brakuje też żywej natury - pasące się owce i krowy są tu stałym elementem krajobrazu, który nadaje całości pasterski klimat trudny do znalezienia gdzie indziej.

Pieniny

Słowacki Raj to wyjątkowy park narodowy w środkowej Słowacji, gdzie turystyka oznacza coś zupełnie innego niż w typowych górach. Zamiast otwartych grani chodzi się tu przez głębokie wąwozy wykute przez górskie potoki - po drabinkach, łańcuchach i kładkach przytwierdzonych bezpośrednio do skały. Szlaki często są jednokierunkowe, co nadaje całości charakter przygody, a nie spaceru. Wisienką na torcie jest Tomášovský výhľad - taras widokowy na krawędzi pionowej ściany skalnej opadającej około 150 metrów w dolinę Hornadu, z widokiem, którego nie znajdziesz nigdzie indziej w okolicy.

Słowacki Raj

Drugi dzień w nogach. Namiot złożony, kawa wypita, a przede mną jeszcze wiele kilometrów granią Małej Fatry. Nogi pamiętają wczorajsze kilometry. Serce też pamięta, ale z innego powodu.

Wychodzenie ze schroniska Chata pod Chlebem o poranku to jest coś, czego nie da się streścić w jednym zdaniu. Mało ludzi, słońce pada na grań, trawa kołysze się w chłodnym porannym powietrzu, a ty już rozgrzewasz nogi do kolejnych kilometrów. Spokojniej niż poprzedniego dnia. W praktyce pamiętaj, że te nogi mają już swoje przepracowane kilometry.

Chodzenie granią Małej Fatry to nieustanne "ochy" i "achy". Naprawdę. Co chwilę zatrzymujesz się by podziwiać widoku. Ze szczytu Chleba spojrzałem jeszcze raz w tył, w kierunku skąd przyszedłem dnia poprzedniego. Wielki Rozsutec majaczy gdzieś daleko w oddali, maleńki punkt na horyzoncie, a przede mną już wyrasta sylwetka Wielkiego Krywania. Najwyższy szczyt Małej Fatry robi wrażenie z daleka, ale kiedy już stoisz na szczycie, pojawia się zgrzyt. Gondola która znajduje się 30 minut pieszo od szczytu, a przy niej parking i cały tłum turystów który w górę wjeżdża. Choć rozumiem i to - nie każdy może, nie każdy ma kondycję, nie każdemu już wiek pozwala. A też chciałby spojrzeć i zachwycać się tym urokiem. Szczyt jest piękny, jest majestatyczny, ale ten kontrast między spokojną granią a bezpośrednim podejściem na Krywań uderza mocno.

Za Wielkim Krywaniem tłum się zmienia. Na Małym Krywaniu zostają już tylko ci wytrwali, którzy lubią długie trasy i nie boją się kilometrów. To mój ostatni punkt do zaliczenia tego dnia i czuć, że trasa się kończy. Potem zejście z głównej grani i powrót częściowo tym samym szlakiem, a następnie w dół do campingu Bela. I właśnie ten moment zejścia z grani jest charakterystyczny, bo szlak się zmienia. Widoki też, ilość ludzi też. Dalej ładnie, ale wiesz już w środku, że to ten moment kiedy wracasz do rzeczywistości. Że magia grani została wyżej.

Chata pod Chlebom - Chleb - Wielki Krywań - Mały Krywań - Terchova

Trasa na Chleb, Wielki Krywań i Mały Krywań do Terchova.

Rok czekania na drugą szansę. Dokładnie tyle minęło od momentu, gdy po raz pierwszy stanąłem u wejścia w Małą Fatrę i musiałem zawrócić - pogoda powiedziała nie, ja posłuchałem. I dobrze zrobiłem, bo kiedy w sierpniu w końcu tu wróciłem, dostałem trasę w warunkach jakich się nie zapomina. 28,5 km, prawie 2400 m przewyższenia, 12 godzin w nogach. Tyle teoria. Praktyka była jeszcze mocniejsza.

Plan logistyczny był prosty: jako że szczyt sezonu, to zadzwoniłem do schroniska i dowiedziałem się, że za opłatą można rozbić namiot przy chacie. Szybkie spakowanie motoru, jazda na autocamping Bela, nocleg w namiocie. Rano ruszyłem pieszo z campingu przez Terchovę wprost na Janosikowe Diery. Logistycznie da się to lepiej zrobić i skrócić ten odcinek, parkując zaraz przed wspomnianymi Dierami. Natomiast same Janosikowe Diery - tu od razu muszę powiedzieć jedno: to nie jest trudny odcinek. Drewniane kładki, mostki, chwilami łańcuchy - coś pomiędzy Wąwozem Homole a Słowackim Rajem. Widziałem tam sporą liczbę dzieci. Problem tylko w tym, że wąwóz był już z rana pełen ludzi. Ale co się dziwić - to piękne miejsce.

Po wyjściu z wąwozu - Medzirozsutce. Stąd widać oba Rozsutce jednocześnie i właśnie tutaj zaczęła się moja trasa "ta prawdziwa". Spontanicznie dorzuciłem sobie Mały Rozsutec - podejście i ten sam powrót, nie najbardziej optymalnie, ale tak wyszło. Potem Wielki Rozsutec i tu kilka razy zadałem sobie pytanie czy na pewno chcę to zrobić. Ale jak nie teraz, to kiedy? - wszedłem. Zdjęcie na szczycie, zejście na Medziholie i do tego momentu - tłumy. Jedni w górę, drudzy w dół, wszyscy na tej samej ścieżce.

I właśnie wtedy coś się zmieniło. Za Medziholie ludzie jakby wyparowali. Podejście na Stoh zrobiło na mnie największe wrażenie z całej trasy - i nie z powodu trudności czy widoków samych w sobie, choć widok na Wielki Rozsutec z tego miejsca to coś wyjątkowego. Po prostu po raz pierwszy tego dnia poczułem, że jestem w górach. Nie na szlaku turystycznym, nie w kolejce do widoku - w górach. Kolega pytał mnie później jak wspominam Stoh, powiedział że "tam nic nie ma, tylko się wchodzi i schodzi". Każdy widzi co chce zobaczyć. Dla mnie to była przestrzeń i cisza których szukałem przez całe 28 km. Finał to grań do samej Chaty pod Chlebom - i mówię wam, to jest grań na którą chce się wracać.

Terchova - Janosikove Diery - Rozsutec - Stoh - Chata pod Chlebom

Wyjątkowo wymagająca trasa przez Mały Rozsutec, Wielki Rozsutec i Stoh w Małej Fatrze.

Mała Fatra

Artykuły

Mała Fatra - Grań którą pokochasz

Szlaki